Djemaa-el-Fnaa, Marrakech

Als voorbereiding op een bezoek aan Marrakech, later dit jaar, las ik onder andere het reisverslag dat A. den Doolaard in 1938 schreef nadat hij met zijn vrouw Erie door Noord-Afrika was getrokken. Het verslag van deze reis verscheen onder de titel ´Door het land der lemen torens´, dat hij opdroeg aan de nagedachtenis aan zijn vader, ´die zijn hart aan het Zwarte Werelddeel had verpand´.

In dit boek gaf hij een beschrijving van het centrale Djemaa-el-Fnaa plein in Marrakech, die de huidige situatie nog precies lijkt te beschrijven.

Hij schreef in 1938

... een dozijn dichte cirkels (...) rond de dansers en slangenbezweerders, de acrobaten en Koran-uitleggers, de muzikanten en sprookjesvertellers.

Op Wikipedia worden de activiteiten op het Djemaa-el-Fnaa plein als volgt beschreven (2014)

In de middag verandert het plein in een soort van ongeorganiseerde chaos. Tussen de duizenden bezoekers zijn diverse curiositeiten te zien, zoals slangenbezweerders, tandentrekkers, verhalenvertellers, acrobaten, waterverkopers in traditionele klederdracht en muzikanten.

De ANWB Extra reisgids Marrakech (2012) schrijft

Slangenbezweerders, apendresseurs, waarzeggers, verhalenvertellers, wonderdokters, kiezentrekkers, waterverkopers, muzikanten, acrobaten, hennaverfsters en vliegende handelaren, ja zelfs schoenpoetsers oefenen hun metier dag na dag op een precies afgebakend stukje plein uit.

Soedanese danser

Foto van A. den Doolaard van een Soedanese danser op de markt in Marrakech

Ik kan niet wachten om dit met eigen ogen te gaan zien!

Update (juli 2014): Door omstandigheden kon ik helaas niet mee naar Marrakech. Van mijn beoogde reisgenoten heb ik begrepen dat de sfeer nog helemaal beantwoordt aan de vermelde beschrijvingen. 

Ratten (1923)

Op vrijdag 16 februari 1923 werd in de Stadsschouwburg in Amsterdam de tragi-komedie 'Ratten' van de Duitse toneelschrijver Gerthart Hauptmann opgevoerd. Gerhart Hauptmann had in 1912 de Nobelprijs voor de literatuur ontvangen. Het stuk werd opgevoerd door het Rotterdamsch Toneelgezelschap, met als regisseur Nico de Jong. Marie van Eijsden-Vink speelde één van de hoofdrollen.

Artikel uit de kunst - februari 1923

De Nederlandse vertaling van 'Die Ratten' dat door het Rotterdamsch Toneelgezelschap werd opgevoerd, was van de hand van B. Spoelstra (A. den Doolaard). Zijn belangstelling voor de toneelkunst was niet nieuw; zo trad hij in 1920 toe tot het toneelgezelschap "Die Ghesellen van den Spele", samen met onder andere Eduard Veterman, Gerard Rutten en Leonard Roggeveen en publiceerde hij in 1921 de Nederlandse vertaling "De dwaas en de dood" van de eenacter van Hugo von Hofmannsthal.

De recensent van 'De Kunst' oordeelde: "zij die niet aanwezig waren hadden groot ongelijk."

De Sfinx - geïllustreerd geestig weekblad

In september 1925 verscheen het eerste nummer van De Sfinx, een nieuw geestig weekblad, onder redactie van de Haagse publicisten Eduard Veterman en Jan van Ees. Het blad werd door de redacteuren aangeduid als "een wekelijksche restauratie van het humeur".

Advertentie voor weekblad De Sfinx, 1925

De ontvangst van het blad in de pers was wisselend, en liep uiteen van

"Het eerste nummer bestaat uit twintig bladzijden en is verlucht met menige komisch satyrische schets. Wij hebben er met genoegen kennis mede gemaakt en gelooven, dat als het blad zich kan handhaven op het ingenomen peil, het een aanwinst mag heeten" (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname)

tot

"Deze Sfinx, die de gedegenereerde familietrekken van haar oudere verwanten 'Pan' en 'De Zwarte Kat' reeds duidelijk herkenbaar vertoont, zal wel spoedig in onbeschaamdheid deze obscure uitgaafjes evenaren."
(De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad).

Bob Spoelstra (A. den Doolaard) was één van de vaste medewerkers die aan het blad verbonden was (Nieuwsblad van het Noorden, 23 september 1925). Onbekend is of er werk van zijn hand in het blad is gepubliceerd. Na het tweede nummer (oktober 1925) lijkt het blad al te zijn opgedoekt; in een artikel in Het Vaderland van januari 1925 is sprake van de "redactie van wijlen De Sfinx"

Berat

In een zomerreportage over Europees werelderfgoed en massatoerisme werd in de VPRO Gids een bezoek aan Berat, Albanië beschreven. Het stadscentrum van Berat (of Berati) is sinds 2008 opgenomen op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO, maar werd in de jaren dertig al door A. den Doolaard bezocht tijdens zijn tocht door Albanië

Hugo Hoes schrijft in het artikel:

De dag eindigt met een wandeling door Gorica. Daar liep de schrijver A. den Doolaard bijna tachtig jaar geleden ook en in 'Van vrijheid en dood' (1935) schreef hij daarover onder meer: 'Berati is het wonder van Albanië. Elke straathoek is een schildersmotief, elk uitzicht is harmonisch.' Dat klopt nog voor een groot deel, al heeft het universiteitsgebouw dat uitzicht wel aangetast. En eerlijk gezegd zijn eeuwenoude huisjes op een berghelling van afstand beter te bewonderen.

Afbeelding: Berat met citadel (Joonas Lytinen, Wikimedia)Berat met citadel op de top van de heuvel. foto: Joonas Lytinen, Wikimedia

Met dank aan Frans voor de tip en de scan van het artikel
Het artikel Het wonder van Albanië is in z'n geheel te lezen op de site van de VPRO.

Gerelateerde berichten

Grensovergang Albanie
De herberg met het hoefijzer

Reacties zijn welkom

Ik vind het leuk om reacties te krijgen, dus reageer gerust wanneer je vragen, opmerkingen of aanvullingen hebt. 

Reageren kan onder elk artikel