CODA Apeldoorn organiseerde van 8 maart tot en met 1 juni 2014 een tentoonstelling over A. den Doolaard. Een deel van deze tentoonstelling is daarna nog enige tijd tentoongesteld in ‘t Arckje in Hoenderloo.

De tentoonstelling droeg als titel: A. den Doolaard, Zwerver, schrijver en journalist

PERSBERICHT van CODA, 17 februari 2014

CODA presenteert bijzondere tentoonstelling over A. den Doolaard - zwerver, schrijver en journalist - CODA Bibliotheek | 08.03 t/m 01.06.2014

Een passie voor het leven en het reizen omschrijven zwerver, schrijver en journalist A. den Doolaard het best. Titels als De druivenplukkers, De herberg met het hoefijzer, Oriënt-Express en Wampie prijkten decennialang op leeslijsten en in de kasten van bibliotheken wereldwijd. De wat eigenwijze en tegendraadse A. den Doolaard (1901-1994) had een onwaarschijnlijk afwisselend en spannend leven. In de Boekenweek start op 8 maart in de CODA Centrale Bibliotheek een tentoonstelling over het leven en werk van de ‘Leeuw van Hoenderloo’. Zijn liefde voor de Balkan en onafhankelijke geest komen uitgebreid aan bod.

Een onbedwingbare reislust bracht hem in grote delen van Europa, maar ook ver daarbuiten. Den Doolaard beschouwde de Balkan als zijn tweede vaderland en vertolkte zijn liefde hiervoor in boeken als Oriënt-Express en De Bruiloft der zeven zigeuners. Decennialang bracht hij een stroom van toerisme op gang. Daarom is in Ohrid in Macedonië zowel een monument als een museum aan hem gewijd. Bij de tentoonstelling wordt ook een reis in de voetsporen van A. den Doolaard aangeboden.

Het werken als schrijver en verslaggever paste goed bij deze avonturier en kritische geest. Zijn bestsellers kregen binnen de literaire wereld veel kritiek, maar daar trok C.J.G. (Bob) Spoelstra zich weinig van aan. Hij koos A. den Doolaard als pseudoniem, een naam die goed bij hem paste. In zijn lange leven van 1901 tot 1994 maakte hij bijna alle grote gebeurtenissen van de twintigste eeuw mee.

Opmerkelijk is Den Doolaards scherpe politieke inzicht. Al zeer vroeg waarschuwde hij fel tegen het opkomende nationaalsocialisme, waardoor hij in sommige landen niet meer welkom was. Hij vluchtte tijdig naar Londen, waar hij als stem en chef van Radio Oranje het verzet aanwakkerde en velen steun gaf. Strijd tegen censuur en onvrijheid leverde hij zijn leven lang. Deze vitale, gedreven man was nooit bang om tegen de stroom in te gaan.

Generaties lazen zijn boeken voor hun middelbare schoollijst. Veertig jaar lang was Hoenderloo zijn pleisterplaats. Mede daarom past A. den Doolaard uitstekend in het thema reizen van de Boekenweek 2014. CODA organiseert in samenwerking met boekhandel Nawijn & Polak een interessant literair programma. Bovendien verzorgt Quirine Melssen met haar verteltheater een uitvoering van de Bruiloft der zeven zigeuners. Biograaf Hans Olink verzorgt in de looptijd van de tentoonstelling een lezing over A. den Doolaard.

(CODA Centrale Bibliotheek is dagelijks geopend en de toegang tot de tentoonstelling is gratis)

Als voorbereiding op een bezoek aan Marrakech, later dit jaar, las ik onder andere het reisverslag dat A. den Doolaard in 1938 schreef nadat hij met zijn vrouw Erie door Noord-Afrika was getrokken. Het verslag van deze reis verscheen onder de titel ´Door het land der lemen torens´, dat hij opdroeg aan de nagedachtenis aan zijn vader, ´die zijn hart aan het Zwarte Werelddeel had verpand´.

In dit boek gaf hij een beschrijving van het centrale Djemaa-el-Fnaa plein in Marrakech, die de huidige situatie nog precies lijkt te beschrijven.

Hij schreef in 1938

... een dozijn dichte cirkels (...) rond de dansers en slangenbezweerders, de acrobaten en Koran-uitleggers, de muzikanten en sprookjesvertellers.

Op Wikipedia worden de activiteiten op het Djemaa-el-Fnaa plein als volgt beschreven (2014)

In de middag verandert het plein in een soort van ongeorganiseerde chaos. Tussen de duizenden bezoekers zijn diverse curiositeiten te zien, zoals slangenbezweerders, tandentrekkers, verhalenvertellers, acrobaten, waterverkopers in traditionele klederdracht en muzikanten.

De ANWB Extra reisgids Marrakech (2012) schrijft

Slangenbezweerders, apendresseurs, waarzeggers, verhalenvertellers, wonderdokters, kiezentrekkers, waterverkopers, muzikanten, acrobaten, hennaverfsters en vliegende handelaren, ja zelfs schoenpoetsers oefenen hun metier dag na dag op een precies afgebakend stukje plein uit.

Foto van A. den Doolaard van een Soedanese danser op de markt in Marrakech

Ik kan niet wachten om dit met eigen ogen te gaan zien!

Update (juli 2014): Door omstandigheden kon ik helaas niet mee naar Marrakech. Van mijn beoogde reisgenoten heb ik begrepen dat de sfeer nog helemaal beantwoordt aan de vermelde beschrijvingen. 

Op vrijdag 16 februari 1923 werd in de Stadsschouwburg in Amsterdam de tragi-komedie 'Ratten' van de Duitse toneelschrijver Gerthart Hauptmann opgevoerd. Gerhart Hauptmann had in 1912 de Nobelprijs voor de literatuur ontvangen. Het stuk werd opgevoerd door het Rotterdamsch Toneelgezelschap, met als regisseur Nico de Jong. Marie van Eijsden-Vink speelde één van de hoofdrollen.

De Nederlandse vertaling van 'Die Ratten' dat door het Rotterdamsch Toneelgezelschap werd opgevoerd, was van de hand van B. Spoelstra (A. den Doolaard). Zijn belangstelling voor de toneelkunst was niet nieuw; zo trad hij in 1920 toe tot het toneelgezelschap "Die Ghesellen van den Spele", samen met onder andere Eduard Veterman, Gerard Rutten en Leonard Roggeveen en publiceerde hij in 1921 de Nederlandse vertaling "De dwaas en de dood" van de eenacter van Hugo von Hofmannsthal.

De recensent van 'De Kunst' oordeelde: "zij die niet aanwezig waren hadden groot ongelijk."

In september 1925 verscheen het eerste nummer van De Sfinx, een nieuw geestig weekblad, onder redactie van de Haagse publicisten Eduard Veterman en Jan van Ees. Het blad werd door de redacteuren aangeduid als "een wekelijksche restauratie van het humeur".

De ontvangst van het blad in de pers was wisselend, en liep uiteen van

"Het eerste nummer bestaat uit twintig bladzijden en is verlucht met menige komisch satyrische schets. Wij hebben er met genoegen kennis mede gemaakt en gelooven, dat als het blad zich kan handhaven op het ingenomen peil, het een aanwinst mag heeten" (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname)

tot

"Deze Sfinx, die de gedegenereerde familietrekken van haar oudere verwanten 'Pan' en 'De Zwarte Kat' reeds duidelijk herkenbaar vertoont, zal wel spoedig in onbeschaamdheid deze obscure uitgaafjes evenaren."
(De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad).

Bob Spoelstra (A. den Doolaard) was één van de vaste medewerkers die aan het blad verbonden was (Nieuwsblad van het Noorden, 23 september 1925). Onbekend is of er werk van zijn hand in het blad is gepubliceerd. Na het tweede nummer (oktober 1925) lijkt het blad al te zijn opgedoekt; in een artikel in Het Vaderland van januari 1925 is sprake van de "redactie van wijlen De Sfinx"

Quirine Melssen geeft eind oktober drie voorstellingen van De bruiloft der zeven zigeuners op een bijzondere locatie, namelijk in Servië. 

Op donderdag 24 oktober speelt en zingt ze De bruiloft der zeven zigeuners in de Nationale Bibliotheek in Belgrado, op 25 oktober in het Cultureel Centrum in Grocka, en op zaterdag 26 oktober in Dom Porodice Pavlovic, Jevremova, Belgrado.

Komt allen!